Joods Heden en Verleden

Groningen speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van het Jodendom in Nederland. Het noorden van het land heeft lang een grote Joodse populatie gehad. Deze historie gaat terug tot de 16e eeuw toen veel Duitse Joden zich in de noordelijke provincies vestigden. In de stad Groningen, maar ook in Appingedam, Delfzijl, Warffum, Veendam, Winschoten en tal van andere steden en dorpen ontstonden Joodse gemeenschappen. Aan het einde van de negentiende eeuw telde het noorden ca. veertig zelfstandige Joodse gemeenten, met in totaal zo’n tienduizend leden.

  • Thema van de reisGeschiedenis
  • Bestemming: Groningen | Nederland | Europa
  • Vertrekdata: 5 t/m 8 april 2022
  • Reisduur: 4 dagen
  • Busreis
Reisomschrijving

Groningen speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van het Jodendom in Nederland. Het noorden van het land heeft lang een grote Joodse populatie gehad. Deze historie gaat terug tot de 16e eeuw toen veel Duitse Joden zich in de noordelijke provincies vestigden. In de stad Groningen, maar ook in Appingedam, Delfzijl, Warffum, Veendam, Winschoten en tal van andere steden en dorpen ontstonden Joodse gemeenschappen. Aan het einde van de negentiende eeuw telde het noorden ca. veertig zelfstandige Joodse gemeenten, met in totaal zo’n tienduizend leden.

De oorlog heeft het Joodse leven in het noorden goeddeels weggevaagd. Enkele kleine gemeenten proberen echter dit momenteel weer gestalte te geven. Talrijk zijn nog wel de Joodse monumenten die herinneren aan de geschiedenis; de sjoels en de begraafplaatsen. Meest prominent is nog de grote synagoge van Groningen.

Deze reis onder leiding van Annemarie Aardewerk en rabbijn Clary Rooda brengt ons naar de vele verborgen getuigenissen van dit bijzondere verleden, maar laat ook zien dat de kiem voor nieuw Joods leven en cultuur levendig aanwezig is. Zoals ook het prachtige Groningse land op tal van manieren rijk is aan historie, cultuur en schoonheid, vruchtdragend voor de toekomst.

Van dag tot dag

Dag 1: We verwachten u op bij het NS station in Groningen om 10.00 uur. Per bus vertrekken wij naar het Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum. Hier zien we in meer dan twintig gebouwen in het hart van het dorp hoe honderd jaar geleden op het platteland werd gewoond en gewerkt. Rondkijkend in woon-, slaapkamer en werkplaats met gedetailleerde inrichting lijkt het net alsof de bewoners even weg zijn gelopen. Het voormalige woonhuis van de Joodse koopman Markus (Huis Markus) uit 1834 is door het museum ingericht als Joodse slagerij. Veel joden waren werkzaam in de vleeshandel. Rabbijn Clary Rooda geeft hier een introductie over het Joodse Leven in de provincie Groningen.
We rijden voor de lunch naar café Hammingh in Garnwerd met zijn kleine huizen, smalle straatjes en de korenmolen. Sinds de bouw van het café in 1876 is er weinig veranderd. Vanuit restaurant en terras hebben we een prachtig uitzicht over het Reitdiep. Door het open Groninger landschap met schilderachtige wierdendorpen en oude bakstenen kerken rijden we naar Museum Wierdenland in Ezinge. het dorp zelf is op een wierde gebouwd en al 2500 jaar onafgebroken bewoond. Ezinge kreeg landelijke bekendheid doordat archeoloog prof. Van Giffen er uitvoerige oudheidkundige opgravingen verrichtte. In het museum wordt de geschiedenis van het wierdenlandschap verteld. Aan het einde van de middag gaan we terug naar het Asgard Hotel waar we overnachten en ’s avonds eten in de stad.

Dag 2: Vanochtend bezoeken we Appingedam, Al vanaf de 16e eeuw was hier een Joodse gemeenschap gevestigd die behoord tot de oudste van Nederland. Rond 1900 was meer dan 10 procent van de inwoners Joods. We bezoeken de synagoge uit 1801 gelegen aan de Broerstraat waar tot 1942 diensten werden gehouden. Rabbijn Clary Rooda vertelt over de rol van de synagoge in het Joodse leven en over de geschiedenis en ontwikkeling vanaf de tijd van de Tempel. Hierna wandelen we over de oude Joodse begraafplaats waar vanaf ca. 1680 de doden begraven werden. Natuurlijk slaan we de hangende keukens boven het Damsterdiep niet over. Lunchen doen we in de monumentale boerderij van Hermans Dijkstra in Midwolda. De boerderij is omgeven door een in oorspronkelijke staat teruggebrachte slingertuin en heeft een fraai voorhuis met verschillende voorkamers met originele inrichting. We krijgen hier een kijkje in het leven en werken van de rijke herenboeren rond 1900 en maken na de lunch een tocht door het Oldamt waar het boek “De Graanrepubliek” van Frank Westterman tot leven komt. Via Bellingwolde rijden we naar de vestingstad Bourtange met historische gebouwen, molens, pleinen en grachten. Aan de Batterijenstraat bezoeken we de synagoge uit 1842. De kleine ruimte achter deze sjoel is in gebruik als Joods Synagogaal museum, waar de herinnering aan de geschiedenis van de Joden in de Veenkolonie levend wordt gehouden. Aan het einde van de middag zijn we terug in Groningen.

Dag 3: Tussen Groningen en de Eemshaven ligt het oude wierdedorp Westeremden. Hier staat de herbouwde middeleeuwse pastorieboerderij van Henk en Babs Helmantel. Op de plaats van de huidige woning was in 1914 een villa voor de dominee neergezet. Nadat Helmantel in 1967 hier de eigenaar van werd, ontdekte hij in de tuin de fundering van de oude middeleeuwse pastorie, in Groningen een Weem genoemd. Na enige jaren ontstond het plan om deze oude pastorie weer op te bouwen. De herbouw gebeurde tussen 1974 en 1981 in twee fasen. Het laatste gedeelte, de vroegere schuur, is nu een riante expositieruimte voor de vaste collectie van zijn eigen werk. Hierna bezoeken we de Menkemaborg in Uithuizen. De statige borg uit de 14e eeuw heeft een prachtig bewaard interieur met o.a. een van Chinees zijdedamast gemaakt hemelbed en schoorsteenmantels van barok houtsnijwerk. De tuin is gereconstrueerd naar het originele tuinplan uit 1705 en heeft symmetrisch gerangschikte vakken van geschoren buxus met 18e eeuwse bloemen- en plantensoorten, maar ook een kruidenmoestuin en een boomgaard. Lunchen doen we in het restaurant het Schathoes aldaar. We vervolgen onze tocht door het schilderachtige Groninger landschap naar Noordpolderzijl, de kleinste open zeehaven van Nederland. Vanaf de dijk genieten we van de Waddenzee en het weidse Groninger landschap, één van de jongste kleigebieden van deze provincie. In de voormalige sluiswachterswoning drinken we koffie/thee alvorens terug te keren naar ons hotel in Groningen stad.

’s Avonds geeft kunsthistoricus Leo Delfgaauw een inleiding op de kunstenaars van het “Groningse land”, waarnaar er een film hierover te zien is.

Dag 4: Vandaag blijven we in Groningen stad. We bezoeken het grafisch museum GRID, waar het verhaal verteld wordt van de rijke grafische geschiedenis van Groningen met gerenommeerde en experimentele ontwerpers en drukkers. Deze geschiedenis is met name door het werk van Hendrik Nicolaas Werkman ook nauw verbonden met het verzet tijdens de oorlogsjaren. Het Amsterdamse NL Architects tekende het Forumgebouw. Hun ontwerp werd in 2007 door zowel Groningers als de vakjury gekozen uit zeven ontwerpen van internationale architectenbureaus. Hierna bezoeken we het nieuwe Forum, in november 2019 geopend. Het opvallende gebouw, dat met zijn scherpe lijnen als een moderne monolith afsteekt tegen de historische binnenstad, is 45 meter hoog, telt tien verdiepingen én een dakterras met fantastisch uitzicht over de stad.. Het gebouw bestaat uit twee ‘torens’, een west- en een oosttoren, die kriskras verbonden worden door roltrappen. De lunch is vrij alhier. Ter afsluiting van deze reis bezoeken we de synagoge in de Folkingestraat, De synagoge dateert uit 1906 en is gebouwd in Moorse stijl. De twee torens met halfronde koepels domineren het straatbeeld van wat ooit het hart van Joods Groningen was. We krijgen een inleiding over de Joodse gemeenschap in de stad Groningen en een wandeling door de Folkingestraat.

Data & Prijzen
VertrekdatumPrijsEenpersoonstoeslag
5 april 2022€795,-€120,-

Inclusief:

– 3 overnachtingen in Asgard Hotel in Groningen
– Kamers met douche en toilet
– Verzorging op basis van logies en ontbijt
– Lunch op dag 1, 2 en 3
– Welkomstdiner op dag 1
– Vervoer met comfortabele minibus
– Rondleidingen en avond-lezing volgens programma

Exclusief:
– Lunch op dag 4
– Overige diners en drankjes bij diners
– Eventuele fooien en persoonlijke uitgaven
– Entrees (deze zijn gratis toegankelijk met een museumkaart)

Reisleiding:
Annemarie Aardewerk en Clary Rooda

Hotel: Asgard Hotel Groningen

Verlengen in het Asgard Hotel (optie):
2- persoonskamer €114,- inclusief biologisch ontbijt buffet
1- persoonskamer €104,- inclusief biologisch ontbijt buffet
(excl. toeristenbelasting van € 3,70 p.p.p.n.)

De maximale groepsgrootte is 17 personen. Dit programma is altijd onder voorbehoud van wijzigingen.

Boek deze reis